Gotycki zamek w Reszlu to jedna z najlepiej zachowanych rezydencji biskupich na Warmii. Budowany przez pół wieku, od 1350 do 1401 roku, łączył funkcje obronne z reprezentacyjnymi – był fortecą nadgraniczną zwróconą przeciwko Litwie i jednocześnie wygodną siedzibą władców duchownych. Dziś mieści hotel, galerię sztuki współczesnej i muzeum z salą tortur, która przypomina o mrocznej historii Barbary Zdunk – ostatniej kobiety spalonej za czary w Europie.

Historia zamku – od krzyżackiej strażnicy do biskupiej rezydencji

Zanim powstał murowany zamek, w tym miejscu stała drewniano-ziemna strażnica krzyżacka z 1241 roku. Krzyżacy musieli z niej dwukrotnie uciekać przed powstaniami pruskiego plemienia Bartów, które nie godziło się z obcą władzą. W 1300 roku ziemie te przejęli biskupi warmińscy i zaczęli planować solidniejszą budowlę.

Budowę murowanego zamku rozpoczął biskup Jan z Miśni w 1350 roku. Prace kontynuował Jan II Stryprock, a zakończył dopiero Henryk III Sorbom w 1401 roku. Powstała czworoboczna warownia o wymiarach 43 na 45 metrów, z potężną cylindryczną wieżą w narożu północno-zachodnim. Wieża rosła przez kolejne stulecia, osiągając ostatecznie 8 kondygnacji, a grubość jej murów na najwyższych piętrach przekraczała 4 metry.

W XV wieku, po pokoju toruńskim w 1466 roku, Warmia wraz z Reszlem znalazła się w granicach Królestwa Polskiego. Zamek stracił wtedy znaczenie militarne i zaczął pełnić głównie funkcje rezydencjonalne. W drugiej połowie XVI wieku kardynał Andrzej Batory przekształcił go w zameczek myśliwski. W latach 1503-1510 przebywał tu Mikołaj Kopernik jako doradca biskupa Łukasza Watzenrode.

Zamek reszelski przetrwał kilka oblężeń. W 1462 roku podczas wojny trzynastoletniej bezskutecznie atakowali go krzyżacy. Dziesięć lat później szlachcic warmiński Paweł z Mgowa Legendorf bronił zamku przed zbuntowanym biskupem Mikołajem Tungenem – nie poddał się nawet gdy napastnicy porwali jego małego syna jako zakładnika.

Podczas wojen szwedzkich zamek dwukrotnie wpadł w ręce nieprzyjacielskie – w 1656 i 1704 roku. Protestanccy Szwedzi z zapałem grabili katolickie posiadłości biskupów. Budowla podupadła w XVIII wieku, a po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku Prusacy urządzili tu więzienie. Warunki były potworne – na 200-300 więźniów, z czego ćwierć stanowili umysłowo chorzy, panowała ogromna śmiertelność. W 1807 roku polscy więźniowie na wieść o zbliżających się wojskach napoleońskich podpalili zamek i przeszli do oddziałów Dąbrowskiego i Zajączka.

Barbara Zdunk i Sala Tortur

21 sierpnia 1811 roku w Reszlu miało miejsce ostatnie w Europie spalenie kobiety oskarżonej o czary. Barbara Zdunk przez cztery lata była więziona i torturowana w podziemiach zamku. Oskarżono ją o wywoływanie pożarów w mieście przy pomocy czarów. Po trzech latach procesu sąd w Królewcu zatwierdził wyrok – kobietę najpierw uduszono, potem spalono na stosie.

Ta mroczna historia znalazła odzwierciedlenie w ekspozycji muzealnej. W podziemiach zamku urządzono Salę Tortur z około 50 eksponatami prezentującymi średniowieczne narzędzia zadawania bólu. Można tu zobaczyć „kołyskę Judasza”, „fotel czarownicy” czy „żelazną dziewicę”. Nie jest to miejsce dla wrażliwców, ale pokazuje brutalną rzeczywistość dawnego wymiaru sprawiedliwości.

Co można zobaczyć podczas zwiedzania

Na prostokątny dziedziniec zamkowy można wejść bezpłatnie. Z trzech stron otaczają go mury z charakterystycznymi gotyckimi krużgankami, które kiedyś łączyły poszczególne budynki. Czerwona cegła i trzy wieże robią wrażenie już z zewnątrz, ale najciekawsze czeka w środku.

Bilet wstępu obejmuje zwiedzanie Sali Tortur, Sali Rycerskiej oraz wejście na zamkową wieżę. Warto się wyskrobać po wąskich, stromych schodach na tarasy widokowe – panorama Reszla z góry jest naprawdę efektowna. Widać stąd całe miasteczko z gotyckim kościołem farnym, czerwonymi dachami kamienic na rynku i zieloną dolinę rzeki Sajny.

W zamku działa również Galeria Sztuki Współczesnej – oddział Muzeum Warmii i Mazur. Organizowane są tu wystawy dzieł polskich i zagranicznych artystów. To ciekawy kontrast – surowe gotyckie wnętrza jako tło dla współczesnej sztuki.

W 2023 roku zamek stał się sceną dla „Magicznego Reszla” – Festiwalu Świateł z mappingami 3D. Surowy gotycki charakter budowli kontrastował wtedy ze świetlnymi iluminacjami. Festiwal odbywał się od października 2023 do marca 2024.

Hotel i restauracja w murach zamku

Część pomieszczeń zamkowych zajmuje hotel oferujący nocleg w historycznych wnętrzach. To szansa na przenocowanie w miejscu, gdzie kiedyś rezydowali biskupi warmińscy i przebywał sam Kopernik. Działa tu także restauracja, choć opinie o stanie otoczenia bywają różne – niektórzy zwiedzający zwracają uwagę na zaniedbanie w części hotelowej.

W recepcji hotelowej można kupić przewodniki, pamiątki i magnesy z całego regionu warmińsko-mazurskiego. Miły akcent – w odróżnieniu od wielu miejsc w okolicy, tutaj można płacić kartą.

Dla kogo jest ten zamek

Zamek w Reszlu to dobre miejsce dla miłośników gotyckiej architektury i średniowiecznej historii. Sala Tortur zainteresuje tych, którzy nie stronią od mroczniejszych kart przeszłości, ale raczej nie jest odpowiednia dla małych dzieci. Wejście na wieżę wymaga pokonania wąskich schodów, więc osoby z problemami z poruszaniem się mogą mieć trudności.

Rodziny z dziećmi znajdą tu coś dla siebie – dziedziniec do swobodnego zwiedzania, widoki z wieży, opowieści o rycerzach i oblężeniach. Całość zwiedzania zajmuje około pół godziny do godziny, więc nie jest to czasochłonna atrakcja. Dobrze łączy się z pozostałymi zabytkami Reszla – gotyckim kościołem farnym z widokową wieżą, uroczym rynkiem ze średniowieczną zabudową i kamiennymi mostami nad Sajną.

Reszel – miasteczko Cittàslow

Reszel to niewielkie miasto liczące niecałe 5 tysięcy mieszkańców, ale przyjeżdżają tu dziesiątki tysięcy turystów rocznie. W 2014 roku jako pierwsze polskie miasto trafiło na listę Cittàslow – stowarzyszenia małych miast promujących kulturę spokojnego życia. I faktycznie, spacerując po Reszlu czuć tę senną atmosferę warmińskiego miasteczka, gdzie czas płynie wolniej.

Zachowana średniowieczna zabudowa, prostokątny rynek z ratuszem, symetryczne uliczki z kamieniczkami pod czerwoną dachówką – wszystko to tworzy klimat, jakby cofnięto się w czasie. Jadąc do Reszla z oddali widać już strzelistą wieżę kościelną i potężny zamek wyłaniające się między drzewami. Okoliczne krajobrazy z falującymi polami i warmińskimi alejami drzew przypominają Toskanię.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Godziny otwarcia: Zamek można zwiedzać codziennie w godzinach 9:00-18:00. Warto sprawdzić aktualne godziny przed wizytą, szczególnie poza sezonem.

Ceny biletów: Bilet wstępu obejmuje zwiedzanie Sali Tortur, Sali Rycerskiej i wejście na wieżę. Dziedziniec zamkowy jest dostępny bezpłatnie. Konkretne ceny warto sprawdzić na miejscu lub na stronie muzeum, gdyż mogą się zmieniać.

Parking: Opłata za parking pobierana jest zazwyczaj za godzinę, co wystarczy na zwiedzanie zamku. Można też zaparkować na reszelskim rynku, choć miejsca bywają zajęte. Na obrzeżach centrum są dodatkowe miejsca parkingowe.

Dojazd: Reszel leży przy drodze krajowej nr 16 między Olsztynem a Ełkiem. Z Olsztyna to około 50 km, z Mrągowa około 30 km. Zamek znajduje się nad brzegiem rzeki Sajny, tuż obok centrum miasta – nie sposób go przeoczyć.

Ile czasu przeznaczyć: Na samo zwiedzanie zamku wystarczy 30-60 minut. Jeśli chcesz zobaczyć też inne zabytki Reszla – kościół farny z wieżą widokową, gotyckie mosty, rynek – zaplanuj 2-3 godziny. Reszel dobrze łączy się z wizytą w pobliskiej Świętej Lipce, gdzie można posłuchać koncertów na 300-letnich barokowych organach.

Co jeszcze warto wiedzieć: W zamku działa hotel i restauracja, więc można tu również przenocować. Galeria Sztuki Współczesnej organizuje wystawy czasowe – warto sprawdzić aktualny program. Reszel to kompaktowe miasteczko, które najlepiej zwiedzać pieszo.